نكنيد ، مدح نكنيد ، ثنا نگوييد كه خدا خودش مىداند من از ثنا شنيدن خوشم نمىآيد . در مقابل ، اگر انتقاد و اعتراضى به نظرتان مىرسد به من بگوييد . در يكى از نامه‌هايى كه در نهج‌البلاغه هست سيد رضى اين‌طور نوشته است كه در جنگ جمل ، زمانى كه على عليه السلام از مدينه حركت كرد و به طرف بصره مىآمد ، نامه‌اى به مردم كوفه نوشت ، آنها را دعوت كرد ، در ابتداى نامه مىنويسد كه من يك گذشته‌اى در دورهء خلفاى پيشين دارم ، هرجور مردم دربارهء گذشتهء من فكر مىكنند ، آيا ظالم بودم يا مظلوم ، ياغى بودم يا مبغىٌّعليه ، هرطور بوده فعلًا دربارهء اينها بحثى نمىكنم ولى امروز مسلمين با من بيعت كرده‌اند ، هركس كه مىخواهد به يارى من بيايد ، بيايد اما من يك قيد و يك شرط با او مىكنم : نزد من بيايد ، اگر ديد خوب عمل مىكنم مرا كمك بدهد و اگر ديد بد عمل مىكنم به من انتقاد و اعتراض كند تا من جبران كنم . اين را مىگويند نمونهء يك حكومت آزاديخواه ؛ ولى چرا اين‌گونه است ؟ براى اينكه اسلام چنين دينى بود كه يك چنين افرادى تربيت كرد ؛ البته افرادى مثل على كه نمىخواهم بگويم ولى على نمونهء تربيت كامل اسلام بود و جامعهء مسلمين آن روز هم همين‌جور ايجاب و اقتضا مىكرد . عوامل تأمين آزادى چيست ؟ گفتيم يكى از عوامل اين است كه انسان را به خودش بشناسانند ، ارزش انسان را بالا ببرند ؛ و يكى از علل ناكاميهاى امروز همين است كه ارزش انسان از آنچه كه هست پايين‌تر آمده است و همينها نشانه و دليل بدبختى انسانهاست . آزادى افراد از سه ناحيه سلب مىشود عوامل ديگر سه دسته است ، كه ان‌شاءاللَّه فردا شب بحث خودم را تكميل خواهم كرد . آزادى افراد از سه ناحيه سلب مىشود . يك ناحيه ، ناحيهء افراد سلب‌كننده است ، افرادى كه مىآيند آزادى را از ديگران سلب مىكنند . چرا و به چه دليل سلب مىكنند ؟ چه عاملى بر وجود آنها حكومت مىكند كه مىآيند آزادى را سلب مىكنند ؟ دوم افرادِ سلب‌شدهء از آنهاست ، يعنى افرادى كه آزادى آنها سلب مىشود . آنها هم ممكن است در اين جهت تأثير داشته باشند . در آنها خصوصيتى ،